Document Acties
Welke bestanddelen kan je in wasmiddelen terugvinden?
Vroeger werd als 'wasactieve' of 'oppervlakteactieve' stof altijd zeep gebruikt, met als grondstof plantaardige (kokos, palm) of dierlijke vetten en oliën. Sinds de jaren vijftig werd zeep verdrongen door synthetische tensiden, met als grondstof aardolie. Deze breken langzamer en soms niet volledig af. Op milieuvlak was dit geen verbetering omdat zeep snel en volledig afbreekt in water. Petrochemische detergenten bevatten vaak giftige onzuiverheden.
Daarnaast zijn er halfsynthetische tensiden die meestal beter afbreekbaar zijn. Hun milieubelasting is te vergelijken met die van zeep. Een nieuwe ontwikkeling zijn de suikertensiden die geheel uit plantaardige grondstoffen zijn opgebouwd en zeer goed afbreekbaar zijn.
Je moet natuurlijk niet enkel de eindeffecten (afbreekbaarheid, toxiciteit, ...) bekijken, maar ook de productiewijzen van zepen en detergenten meenemen. Deze vergelijking is erg moeilijk. De winning en transport van aardolie moet vergeleken worden met de grootschalige productie van kokos- en palmolie met bijhorend gebruik van kunstmest en bestrijdingsmiddelen. Sommige fabrikanten doen hun best om tensiden te kiezen van plantaardige oorsprong waarbij geen bestrijdingsmiddelen of kunstmest gebruikt zijn (o.a. via het Biogarantielabel).
Op de verpakkingen vind je dikwijls termen zoals 'anionogene' en 'non-ionogene' oppervlakteactieve stoffen. Over welke tenside het juist gaat en hoe goed het afbreekbaar is, kan je hieruit niet afleiden. Als er zeep in zit, wordt dit op de verpakking vermeld.
Laat je niet misleiden door de verschillende varianten op de belofte van 'biologische afbreekbaarheid'. Biologisch afbreekbaar is elke stof die door bacteriën en/of andere levensvormen kan worden 'opgegeten' zodat ze 'verdwijnt'. Het is echter geen toverwoord: dat iets biologisch afbreekbaar is, betekent nog niet dat het milieuvriendelijk is. De producten waarin een afbreekbare stof uiteenvalt kunnen op zich schadelijk zijn. Bovendien kan de afbraak zeer veel tijd in beslag nemen of grote hoeveelheden zuurstof vergen die daardoor verloren gaan voor bv. waterplanten of vissen.
Biologisch afbreekbaar betekent dat het product voldoet aan het wettelijke minimum van afbreekbaarheid. Spijtig genoeg is deze norm niet erg streng. Wasactieve stoffen moeten slechts binnen 3 à 4 weken voor 90% afgebroken zijn. De volledige afbraak is wettelijk niet vereist. Een 'biologisch afbreekbaar product' is dus niet hetzelfde als een milieuvriendelijk product.
Meer informatie over:
Ontharders
Het meeste waswater in Vlaanderen is hard water. Door de aanwezigheid van calcium en magnesium wordt het wasproces op verschillende manieren verstoord: zepen en detergenten hebben een verlaagde activiteit en vormen onoplosbare kalkzouten die neerslaan op het textiel en bijdragen tot de vergrauwing ervan.
Een bekende ontharder is fosfaat, een stof die nog niet volledig uit wasmiddelen verdwenen is. Fosfaten leiden tot overdadige algengroei in het water, waardoor het biologisch evenwicht verstoord wordt.
Het opschrift 'zonder fosfaat' is misleidend. Niet alle vervangers voor fosfaten zijn even onschadelijk. Zo zijn er de fosfonaten die toch nog fosfor vrijgeven en polycarboxylaten die slecht afbreekbaar zijn. Andere ontharders zijn EDTA en NTA, die alleen onder gunstige omstandigheden goed afbreekbaar zijn. Onvolledig afgebroken kunnen ze schadelijke zware metalen uit het slib van onze rivieren terug in oplossing brengen.
De milieuvriendelijkste ontharders zijn zeoliet (natriumaluminiumsilicaat, NAS) citraat en soda. Zeoliet is een niet-giftig, klei-achtig materiaal dat in het slib van de zuiveringsstations terechtkomt.
Bleekmiddelen
Perboraat, het meest gangbare bleekmiddel, geeft boor vrij in het water en is vermoedelijk giftig voor het waterleven. Het meest ecologische bleekmiddel dat nu gebruikt wordt, is percarbonaat. Het is nog doeltreffender wanneer het apart verpakt is; er is dan geen bleekmiddelstabilisator nodig en je kan het zelf doseren wanneer het nodig is.
Optisch wit
Veel wasmiddelen bevatten optische witmakers: ze doen de was witter lijken, maar maken het niet witter. Deze stoffen zijn slecht afbreekbaar en vormen een onnodige belasting voor het milieu (moeilijk afbreekbaar, giftig voor vissen).
Enzymen
In waspoeders kunnen we verschillende enzymen aantreffen; elk gespecialiseerd in het wegwerken van bepaalde vlekken (eiwitten, vetten, suikers). Aangezien het om 100% natuurlijke moleculen gaat, zijn ze biologisch snel afbreekbaar.
Enzymen helpen om de waskracht van het poeder bij lage temperaturen te verhogen, waardoor ze een belangrijke energiebesparing mogelijk maken. Ze kunnen wel leiden tot een allergische reactie van de huid.
Wasverzachter
Wasverzachters bevatten moeilijk afbreekbare stoffen. Ze zijn niet nodig om de was proper te maken en kunnen bij gevoelige personen huidirritaties veroorzaken. Stoffen zoals katoen en linnen nemen bij het gebruik van wasverzachter zelfs slechter water op en worden sneller weer vuil.
Samengevat: hoe te kiezen?
We kunnen wasmiddelen als volgt ordenen van minder milieubelastend naar meer milieubelastend:
Fijnwasmiddel (poeder) < fijnwasmiddel (vloeibaar) < colormiddel (poeder) < colormiddel (vloeibaar) < compact totaalwasmiddel < vloeibaar totaalwasmiddel
Vloeibare wasmiddelen scoren minder goed dan poedervormige: door de aanwezigheid van water moet er ook conserveringsmiddel aan toegevoegd worden. Er is ook een groter beslag op transport, energie en verpakkingsmateriaal. Vloeibare wasmiddelen bevatten ook geen bleekmiddel en geen ontharder, wat dan gecompenseerd wordt door het gehalte aan wasactieve stoffen op te voeren.
Colorwasmiddelen (bontwasmiddelen) zijn nadelig omdat ze extra 'kleurbeschermers' bevatten. Deze stoffen hebben slechts een beperkt kleurbeschermend effect en zijn slecht afbreekbaar.
Compacte wasmiddelen zijn een verbetering omdat het vulmiddel eruit gelaten is. ('sulfaatvrij').
Een milieusparend wasmiddel beperkt zich tot de volgende ingrediënten: zeep, detergenten op basis van plantaardige oliën en suikertensiden als wasactieve stoffen; percarbonaat als bleekmiddel: zeoliet, soda en citroenzuur/citraten als ontharder, geen witmakers.
Voeg bij hard leidingwater apart waterontharder toe en doseer het wasmiddel voor zacht leidingwater.
Kies voor een systeem waar je het bleekmiddel (percarbonaat) apart kan doseren. Gebruik het enkel als het nodig is (hardnekkige vlekken apart voorbehandelen).
