Hoe kan wateroverlast in de toekomst vermeden worden?

Om wateroverlast te vermijden, moeten we respect opbrengen voor het gedrag van het natuurlijke systeem. Meer zelfs, het kan ons de middelen aanreiken om onze huidige problemen aan te pakken.

Zomeronweer

Het regenwater zoveel mogelijk vasthouden op het eigen terrein is een goede manier om piekdebieten van zomerse onweders op riolen en kleine waterlopen op te vangen. Dit kan door het regenwater te gebruiken (voor tuin, Wc's, wasmachine,...), te infiltreren, bufferen en pas in laatste instantie vertraagd te lozen naar het openbare domein. De meest effectieve maatregelen zijn immers maatregelen aan de bron. Hemelwaterputten alleen zullen niet voldoende zijn. Als we in de zomerperiode langere tijd in verlof zijn zitten de putten vol water en hebben geen bufferende werking meer.
De wettelijke bepalingen hierover staan in Vlarem II en de gewestelijke stedenbouwkundige verordening over hemelwater (besluit van de Vlaamse regering van 1 oktober 2004 houdende vaststelling van een gewestelijke stedenbouwkundige verordening inzake hemelwaterputten, infiltratievoorzieningen, buffervoorzieningen en gescheiden lozing van afvalwater en hemelwater).
De uitvoering van deze maatregelen gebeurt door particulieren op hun eigen terrein. De gemeente of intercommunale kan hierop toezien in het kader van het bouwtoezicht, het Vlaremtoezicht of het toezicht op de rioolaansluiting.
De afkoppeling (in combinatie met buffering!) van het regen- en oppervlaktewater van de vuilwaterriool, regenwater door hergebruik en infiltratie vasthouden aan de bron en in laatste instantie een vertraagde afvoer en buffering van regenwater dat niet aan de bron geïnfiltreerd kan worden heeft verschillende voordelen:

• bevordert de efficiëntie van de waterzuiveringsinstallaties door een constante toevoer (kwaliteit + kwantiteit)
• vermindert de kans op overstromingen, ook overstromingen van vuil rioolwater vermengd met regenwater
• vermijdt het overstorten met bevuild water in periodes van hevige neerslag
• open grachten maken de infiltratie van een deel van het water in de bodem mogelijk

Winterbuien

Overstromingen (vooral in de winter) zijn maar al te vaak een gevolg van het in een eng keurslijf dwingen van de waterloop. Door de natuurlijke functie van de valleigebieden als overstromingsgebied in ere te herstellen of te vrijwaren op plaatsen waar dit nog kan, kunnen we overstromingen op ongewenste plaatsen aanpakken. Alleen daar waar dit niet volstaat, moeten aanvullende infrastructuurwerken voorzien worden.
Dit principe is in verstedelijkt Vlaanderen niet altijd evident, maar het kan.
Ook het herwaarderen van natuurlijke overstromingsgebieden en de aanleg van lokale bufferbekkentjes zullen nodig zijn om het hemelwater tijdelijk op te houden waarna het vertraagd kan afgevoerd worden. Dit alles heeft consequenties op de ruimtelijke bestemming en het huidige landgebruik of m.a.w. we moeten dus meer ruimte voor het watersysteem voorzien. Ook de bevolking moet hierin haar verantwoordelijkheid opnemen.
Het binnen dit kader nemen van maatregelen, vergt een zorgvuldig handelen. Er is een grondig inzicht nodig in de af te voeren waterhoeveelheden, de stromingen van water binnen een stroomgebied en de buffermogelijkheden in de valleigebieden. Bovendien moeten de verschillende aanspraken op het aanwezige water in het stroomgebied mee in rekening gebracht worden. Belangen moeten dus worden afgewogen, meerdere alternatieven met elkaar vergeleken, eventueel negatieve effecten opvangen. Kortom, er moet gestreefd worden naar een integrale benadering van de problemen.
Voor alle vergunningen, plannen en programma’s die een effect kunnen hebben op het watersysteem moet de overheid (dikwijls de gemeente) die de vergunning verleent of beslist over het plan of programma, de watertoets uitvoeren. Voor vergunningen bestaat hiervoor een uitgebreid beoordelingskader (link opent in ander venster). Die watertoets moet ervoor zorgen dat onze verdere ruimtelijke ontwikkeling voortaan rekening houdt met het watersysteem.

Modderstromen

Om erosie en modderstromen tegen te gaan, heeft de gemeente de medewerking van de landbouwers hard nodig. Zij kunnen door teelttechnische maatregelen, perceelsrandenbeheer en grasbufferstroken al een deel van de ellende tegenhouden. End of pipe kunnen bufferbekkens de laatste modderresten opvangen.
Met het erosiesubsidiebesluit verleent de Vlaamse overheid subsidies aan gemeenten die een erosiebestrijdingsplan opmaken en erosiebestrijdingswerken uitvoeren.

U kan een tabel met een uitgebreider overzicht van de oorzaken van wateroverlast en de maatregelen die getroffen kunnen worden downloaden (PDF-formaat).
De laatste kolom zoomt in op wat de gemeenten specifiek kunnen ondernemen om in de toekomst wateroverlast te vermijden. De gekleurde rijen geven oorzaken en maatregelen aan waar de gemeenten de meeste impact kunnen realiseren.